Ziekte van Alzheimer

• Wat is dementie?
• Ziekte van Alzheimer en andere soorten dementie
• Wat zijn de verschijnselen?
• Hoe wordt de diagnose gesteld?
• Hoe wordt dementie behandeld?
• Omgaan met dementie
• Thuiszorg

 

 

Wat is dementie?

Dementie is het achteruit gaan van het geestelijk functioneren. Veel mensen denken dat dementie een bepaalde ziekte is. Dat is echter niet het geval. Er zijn verschillende oorzaken en ziekten die tot de verschijnselen van dementie kunnen leiden. Het is daarom van groot belang dat de patiënt in een zo vroeg mogelijk stadium door de arts wordt onderzocht. Meestal is het eerste verschijnsel van de ziekte vergeetachtigheid, vooral het vergeten van dingen die kort tevoren zijn gebeurd of gezegd. Herinneringen van vroeger blijven juist langere tijd bewaard, zij het niet meer zo gedetailleerd.

Terug naar begin

 

 

Ziekte van Alzheimer en andere soorten dementie

1. De ziekte van Alzheimer

De meest voorkomende vorm van dementie is de ziekte van Alzheimer. 60-70% van de dementerende mensen heeft de ziekte van Alzheimer. Deze ziekte is een aandoening waarbij de cellen in bepaalde delen van de hersenen niet meer functioneren. Meestal begint de ziekte na het 70e levensjaar. In sommige gevallen openbaart de ziekte zich al op jongere leeftijd. Bij patiëten die lijden aan de ziekte van Alzheimer is er sprake van een geleidelijke achteruitgang. In eerste instantie zijn er alleen denk- en geheugenstoornissen, na verloop van tijd worden de symptomen echter erger. De ziekte van Alzheimer is nog niet te genezen. De achteruitgang is hooguit te vertragen door de dementerende actief en in goede lichamelijke conditie te houden. Er zijn ook geneesmiddelen die de achteruitgang helpen vertragen.

De belangrijkste risicofactor voor het krijgen van de ziekte van Alzheimer is de leeftijd. Daarnaast is de kans ook iets verhoogd voor mensen die een eerstegraads familielid hebben die de ziekte heeft.

Als de ziekte van Alzheimer bij meerdere familieleden voorkomt spreekt men van een familiaire vorm. Familiair zegt overigens niets over de oorzaak: het hoeft niet perse te betekenen dat erfelijke factoren een rol spelen. Het kan ook zo zijn dat verschillende familieleden aan dezelfde omgevingsfactoren zijn blootgesteld. Momenteel is men intensief op zoek naar de oorzaak van de ziekte van Alzheimer. Steeds meer stukjes van de puzzel worden gevonden, maar van veel is nog niet bekend hoe zij in elkaar passen en welke invloed ze op elkaar uitoefenen.

 

2. Vasculaire dementie

De tweede veelvoorkomende vorm van dementie is vasculaire dementie. Deze vorm komt in ongeveer 20% van de gevallen voor. Vasculaire dementie wordt veroorzaakt door afsluiting van de bloedvaten in de hersenen. Hierdoor krijgen de hersenen te weinig zuurstof waardoor ze beschadigd raken. Het begin van vasculaire dementie is acuut, in tegenstelling tot de ziekte van Alzheimer die eerder een sluipend begin kent.

Het plotselinge wegvallen van functies wijst dus op vasculaire dementie. Het verloop van de ziekte heeft een nogal grillig karakter: telkens als zich weer een infarctje voordoet, is een stapsgewijze verslechtering te zien. Tussen de verslechteringen door is een zekere mate van stabiliteit te zien. De patiënt blijft een tijdlang op hetzelfde niveau en lijkt soms zelfs wat beter te worden. Patiënten met vasculaire dementie zijn vaak mensen met een voorgeschiedenis van hypertensie (een te hoge bloeddruk), diabetes (suikerziekte), hart- en vaataandoeningen en CVA's (herseninfarcten).

 

3. Dementie bij Parkinson

Gewoon vergeetachtig of dement?
Het geheugen laat ons allemaal wel eens in de steek. Dat is niet iets om je zorgen over te maken. Het wordt een punt van aandacht als je de ziekte van Parkinson hebt omdat dementie ongeveer 40% van deze groep mensen treft. Dementie komt hiermee zes keer vaker voor bij mensen met de ziekte van Parkinson dan bij mensen die geen Parkinson hebben.

Uit recente studies blijkt dat de prevalentie van Parkinson Dementie (PD) toeneemt van 2% bij de ontdekking van de ziekte van Parkinson bij een patiënt tot zelfs 81% op hogere
leeftijd (>85 jaar). De exacte reden voor die verhoogde kans is nog niet duidelijk. De huidige onderzoeken suggereren een degeneratie van het zogenaamde Lewy-body type hetgeen duidt op een verlies van cellen en synapsen in de corticale en limbische structuren in de hersenen.

Het belangrijkste symptoom dat kan duiden op PD is het zogenaamde executieve disfunctie syndroom. Hierbij ondervindt de patiënt met Parkinson problemen bij het uitoefenen van bepaalde taken, met name zaken die meer dan één handeling betreffen.
Er zijn echter meer tekenen die kunnen duiden op PD.

Tabel 1:  symptomen die kunnen wijzen op PD zijn:

1. Verminderde attentie (aandacht) en schommelingen hierin

2. Verminderde executieve functies, zoals:

• Het begrijpen van informatie lukt niet meer zo goed
• Het probleemoplossend vermogen neemt af
• Planningsvermogen verminderd
• Het vermogen om doelgericht te werken verminderd (met meerdere zaken bezig, maar niets is of komt af)

3. Verminderde geheugenfunctie:

• Verminderde capaciteit om externe informatie te verwerken in antwoorden en oplossingen
• Het vermogen om iets te leren wordt minder
• De herkenning van zaken en mensen blijft vaak wel goed, de naamgeving is soms wel lastiger

4. Visuospatiële problemen

5. Het vloeiend en goed spreken vermindert; de woordenschat is wel in tact

6. Persoonlijkheidsveranderingen

7. Diverse gedragsveranderingen

De symptomen die in tabel 1 genoemd worden hoeven niet allemaal aanwezig te zijn om als teken van PD te worden gezien. Men gaat er van uit dat twee of drie van de symptomen/ deelsymptomen een goede indicatie zijn om middels een uitgebreide vragenlijst en verdere testen de diagnose vast te stellen.

Het zijn de kleine veranderingen in gedrag, spraak, geheugen en dagelijkse activiteiten die er langzaam in sluipen en die een aanwijzing kunnen zijn voor PD. Tekenen voor een verminderd geheugen en verminderde attentie kunnen zich uiten in het feit dat het moeilijker wordt om de aandacht bij een gesprek te houden, een krant of boek te lezen en om na te vertellen wat je hebt gelezen of gezien. We vergeten allemaal wel eens wat maar het is belangrijk je de vraag te stellen of dit nu steeds vaker voorkomt of dat het altijd al zo was.
Een achteruitgang van de executieve functies kan blijken uit de verminderde interesse in het maken van puzzels of het doen van een spelletje omdat het voor de PD patiënt lastiger is om problemen op te lossen en vooruit te denken (plannen).
De moeilijkheden in de spraak blijken bijvoorbeeld uit het niet kunnen vinden van de naam van een voorwerp, het ontbreken van informatie in een zin die gesproken wordt of het maken van te lange en complexe zinnen.
Er zijn ook een aantal PD symptomen die wel door de omgeving worden opgemerkt maar niet door de Parkinson patiënt zelf, dit zijn symptomen als gedragsveranderingen en depressieve symptomen, ook visuele hallucinaties komen regelmatig voor. 70% van de PD patiënten ziet wel eens iets dat niet door de omgeving wordt waargenomen.
Een andere indicator kan zijn dat de Parkinson patiënt onrustiger geworden is in zijn slaap, bijvoorbeeld door te slaan of te schoppen in zijn slaap. Het kan ook zijn dat hij is gaan praten in zijn slaap.
De visuospatiële problemen komen naar voren bij het weergeven van eenvoudige tekeningen, een bekende test hiervoor is het tekenen van de wijzerplaat van een klok met alle cijfers erop. Dit is voor de PD patiënt een lastige, zo niet onmogelijke opgave om dit foutloos te doen.

Het kan maanden soms zelfs jaren duren voordat de diagnose wordt gesteld. Degene die aan dementie lijdt, probeert in vele gevallen bewust of onbewust de symptomen te verbergen. Het is daarom belangrijk kritisch te blijven ten opzichte van eventuele veranderingen en dit tijdens uw gesprek met uw Parkinson behandelaar te bespreken. Door dit tijdig te bespreken, kan een verdere achteruitgang zo veel mogelijk worden tegengegaan. Net als Alzheimer Dementie is ook Parkinson Dementie nog niet te genezen maar kan het proces aanzienlijk vertraagd worden en kan de zelfstandigheid zolang mogelijk worden behouden.

Sinds december 2006 is er een medicijn voor de behandeling van dementie bij patiënten met Parkinson. Rivastigmine capsules, merknaam Exelon  kan door de behandelend arts worden voorgeschreven nadat de diagnose PD is vastgesteld. Om de juiste diagnose te kunnen stellen moeten er een aantal geheugentesten worden afgenomen.

Diagnose

De arts kan er voor het stellen van een juiste diagnose kiezen te verwijzen naar een geheugenpoli. Een geheugenpoli is een speciaal team van specialisten en verpleegkundigen die de begeleiding van mensen met mogelijke geheugenproblemen verzorgd. Of iemand wordt doorverwezen naar een geheugenpoli hangt o.a. af van de ervaring van de arts, de mogelijkheden in het ziekenhuis, de aanwezigheid van de Parkinson- of dementieverpleegkundige en de thuissituatie. De Parkinsonverpleegkundige kan een belangrijke rol spelen bij het beantwoorden van vragen en medicatiebegeleiding. Rivastigmine capsules bijvoorbeeld, moeten twee keer per dag worden ingenomen bij de maaltijd en de dosering wordt meestal in stappen van vier weken verhoogd tot de juiste dosering is bereikt. Als je al geheugenproblemen hebt is het prettig als de Parkinson verpleegkundige je met raad en daad bij kan staan, je met al je vragen terecht kunt bij iemand die het niet vervelend vindt om zaken nog eens te uit te leggen. Bij een geheugenpoli zal dit veelal door de dementieverpleegkundige gedaan worden.

 

4. Overige vormen van dementie

Tenslotte is het mogelijk dat de verschijnselen van de ziekte veroorzaakt worden door een andere lichamelijke oorzaak, die niet in de hersenen ligt. Voorbeelden zijn alcohol- of medicijnvergiftiging, vitaminegebrek, long- en nieraandoeningen, verwaarloosde suikerziekte en andere. Men schat dat ongeveer in de helft van deze gevallen genezing mogelijk is.

Terug naar begin

 

 

Wat zijn de verschijnselen?

Dementie is een syndroom. Dat betekent dat het een complex van verschijnselen (symptomen) is die kenmerkend zijn voor een bepaalde ziektetoestand. Verschijnselen die zich echter altijd voordoen bij iemand die dement is:

Geheugenstoornissen
Het niet kunnen onthouden van nieuwe informatie en van gebeurtenissen die zojuist hebben plaatsgevonden.
Dementerenden praten vaak veel over het verleden. Dat komt omdat zij recente gebeurtenissen het snelst vergeten. Informatie die al langer in het geheugen zit, blijft het langst aanwezig.
Later in het dementeringsproces valt ook het verre verleden weg. De patiënt is dan ook zijn jeugdjaren vergeten.

Desoriëntatie (=de weg kwijt zijn)

• In tijd: Een dementerende weet meestal niet meer hoe laat het is. Of het nu ochtend, middag of avond is. En welke dag, maand of jaar het is.
• In plaats: Hij weet vaak niet meer waar hij is, in welk huis of in welke stad. Hij denkt ook vaak dat hij zich in zijn ouderlijk huis van vroeger bevindt.
• In persoon: Uiteindelijk herkennen dementerenden hun kleinkinderen, kinderen of partner niet meer.

Verlies van het denkvermogen
Kleine rekensommetjes kan een dementerende niet maken. Het beoordelingsvermogen wordt minder en het dagelijks functioneren wordt ernstig bemoeilijkt.

Verschijnselen die zich soms voordoen bij dementerenden:

• Achterdocht: als een dementerende merkt dat hij dingen vergeet, of minder goed kan, zoekt hij soms de oorzaak bij andere mensen. Dit leidt tot achterdocht en beschuldigingen.
• Karakterverandering, stemmingsstoornissen (plotseling heel boos worden en het dan ineens weer vergeten zijn. Of ongecontroleerd lachen of huilen).
• Problemen met de taal (woorden vergeten).
• Stoornissen in handelen (bijvoorbeeld de volgorde waarin iets moet gebeuren vergeten).
• Niet meer weten waarvoor iets dient of gebruikt wordt.
• Fantaseren van verhalen om gaten in het geheugen op te vullen.
• In herhaling vallen: niet alleen in woorden, maar ook in bewegingen of handelingen.
• Weg vallen van fatsoensnormen (in de rede vallen, boeren en winden laten).
• Verstoring van dag- en nachtritme, waandenkbeelden en hallucinaties ( dingen anders zien dan ze zijn).

Dementie is een complex, ingewikkeld ziektebeeld. Per persoon kunnen verschijnselen erg verschillen en bovendien kan een dementerende het ene moment veel helderder zijn dan het andere.

Terug naar begin

 

 

Hoe wordt dementie behandeld?

Hoe wordt dementie behandeld?

Omdat de oorzaak van dementie niet bekend is, is het ook (nog) niet mogelijk om de oorzaak te behandelen. Behandeling richt zich dus op het bestrijden en verminderen van de verschijnselen. Het belang daarvan moet men ook niet onderschatten: verschijnselen als waanbeelden, argwaan of geen begrip van tijd of plaats kunnen zeer beangstigend, en zeer gevaarlijk zijn voor de patiënt. Veel patiënten voelen zich, zeker in het beginstadium van de ziekte, ook depressief. Bestrijding van depressiviteit is met specifieke medicijnen meestal goed mogelijk, waardoor patiënten zich weer iets beter voelen.

Sinds eind jaren 90 van de vorige eeuw zijn orale medicijnen beschikbaar die de symptomen van patiënten met een milde tot matig ernstige vorm van dementie in het algemeen kunnen remmen. Deze medicijnen genezent de ziekte niet, maar remmen wel de achteruitgang van de denk- en geheugenfuncties die het gevolg zijn van de ziekte van Alzheimer, bijvoorbeeld taal en rekenvermogen, oriëntatie, alertheid en betrokkenheid bij het dagelijks leven.

Onder de belangrijkste producten van Novartis bevindt zich Exelon voor de behandeling van de ziekte van Alzheimer en dementie ten gevolge van de ziekte van Parkinson. Vanaf begin 2008 zal Exelon ook in een pleister beschikbaar zijn als unieke toedieningsvorm voor de behandeling van de ziekte van Alzheimer.

U kunt hier  de bijsluitertekst downloaden.

Terug naar begin

 

 

Omgaan met dementie?

Zorg en aandacht voor de dementerende is een van de belangrijkste methoden om de dementerende zich prettig en rustig te laten voelen. In het algemeen kan men zeggen dat een goede voeding van het grootste belang is voor de algehele lichamelijke gezondheid. Dat is belangrijk voor een dementerende patiënt, want een slechte lichamelijke gezondheid heeft een negatieve invloed op de hersenwerking. Bij iemand met een vorm van dementie wordt de geestelijke achteruitgang daardoor onnodig verergerd.

Terug naar begin

 

 

ThuiszorgZorg

Thuiszorg

Voor een dementerende patiënt is het prettig in zijn eigen vertrouwde omgeving te blijven. Dat vergt echter veel van het thuisfront, de directe familieleden. Het is daarom mogelijk ondersteuning te krijgen van thuiszorg door inschakeling van een wijkverpleegkundige of een gezinsverzorgster, die een of meer dagen in de week thuis hulp biedt en praktische adviezen kan geven. Er is ook ondersteuning voor de familieleden of ander verzorgers, in de zin dat praktische tips worden gegeven over hoe om te gaan met dementerende patiënten.

Uiteindelijk kan het noodzakelijk zijn dat de dementerende patiënt in een verpleeghuis wordt opgenomen. Het is mogelijk dat de patiënt wordt opgenomen in een verpleeghuis, maar het is ook mogelijk dat de patiënt alleen een dagbehandeling krijgt en 's avonds weer naar huis gaat. Ook is het mogelijk een keer of regelmatig opvang in het weekend of tijdens de vakantie te krijgen, zodat verzorgenden weer even bij kunnen komen of zelf de gelegenheid hebben om op vakantie te gaan. Deze vele mogelijkheden kunnen definitieve opname in een verpleeghuis uitstellen, of zelfs overbodig maken!

Meer informatie

• Voor meer informatie over dementie en mogelijkheden voor hulp en het aanvragen van schriftelijke informatie, verwijzen wij u graag naar de Alzheimerstichting Nederland.
• Alzheimertelefoon: 030 6567511 (dag en nacht bereikbaar).

• Heeft u vragen over de tekst op deze pagina? Vul dan ons reactieformulier in.

Terug naar begin