header-logos-en.inc
Atopisch eczeem
Wat is eczeem?
Eczeem is een jeukende huidaandoening die veel voorkomt. Eczeem is nooit besmettelijk. De huid is bijna altijd droog en jeukt, soms ook is er sprake van gesprongen lippen of geïrriteerde, rode ogen.
Veel patiënten hebben afwisselend meer of minder last van hun klachten. Een (plotselinge) verergering van klachten wordt vaak een 'aanval' genoemd. Bij een aanval van eczeem raakt de huid ontstoken, waardoor onscherp begrensde rode plekken, blaasjes en zwelling (bv. rond de ogen) kunnen ontstaan.
Er zijn meerdere soorten eczeem. Een bekende vorm van eczeem is het allergisch contacteczeem. Het eczeem wordt veroorzaakt doordat uw huid overgevoelig is voor een bepaalde stof. Bekende voorbeelden zijn nikkel of grondstoffen van parfum. Een andere soort eczeem is het seborroïsch eczeem. Dit komt vaak voor bij baby´s, vooral op plaatsen met veel talgklieren zoals de hoofdhuid, en ziet er roodgelig en schilferig uit.
Wat is atopisch eczeem?
Bij atopisch eczeem, ook wel atopische dermatitis genoemd, staat zeer ernstige jeuk op de voorgrond. Bij peuters is vooral het gezicht aangedaan, bij kinderen en volwassenen treedt het eczeem ook op in de elleboogplooien, knieholtes, nek, handen en polsen. De term "atopisch" geeft aan dat het gaat om een aangeboren vorm van eczeem. Het lichaam reageert abnormaal (overgevoelig) op bepaalde stoffen die via de voeding of ademhaling het lichaam binnenkomen.
Hoe ontstaat atopisch eczeem?
Het is niet bekend waarom de één wel en de ander geen atopisch eczeem ontwikkelt. Wel staat vast dat het afweersysteem een rol speelt. Door een abnormale, overdreven reactie van sommige bloedcellen (lymfocyten) op de onbekende stof, de prikkel, ontstaat een ontstekingsreactie in het lichaam.
Die ontstekingsreactie uit zich dan als eczeem op de huid, maar kan zich ook uiten als astma of bijvoorbeeld allergische verkoudheid (hooikoorts). Dit noemt men het "atopisch syndroom". Vaak zie je dat binnen één familie bij meerdere personen astma, hooikoorts of atopisch eczeem voorkomt. Dat is de reden dat men vermoedt dat erfelijke factoren een rol spelen bij de ontwikkeling van atopie, zoals bijvoorbeeld atopisch eczeem.
Is atopisch eczeem hetzelfde als constitutioneel eczeem?
Ja en nee. Constitutioneel eczeem betekent dat er geen aanwijsbare externe oorzaken (zoals bv. allergie voor nikkel) te vinden zijn die het eczeem veroorzaakt hebben. Dit is ook het geval bij atopisch eczeem. Echter, bij atopisch eczeem is wel duidelijk aantoonbaar dat het lichaam, ook al is de prikkel onbekend, een abnormale reactie hierop vertoont. Dit is o.a. te meten door in het bloed het gehalte aan antistoffen tegen de prikkel te bepalen ("IgE bepaling"). Bij de meeste patiënten met atopisch / constitutioneel eczeem is inderdaad het IgE verhoogd, en past de diagnose "atopisch eczeem". Bij een klein deel is geen IgE aantoonbaar, en spreekt men liever van "constitutioneel eczeem".
Voorkomen van jeuk
Eczeemplekken jeuken vaak nogal en dan is het moeilijk niet te krabben. Het probleem is dat krabben het eczeem verergert. Zo ontstaat een vicieuze cirkel. Het is dus belangrijk om de jeuk zoveel mogelijk te verminderen. Maatregelen die jeuk helpen verminderen zijn: niet te warm kleden en geen te warm bad of douche nemen. Om uitdroging van de huid te voorkomen kunt u beter geen ontvettende stoffen zoals zeep en doucheschuim gebruiken. Probeer ook stress te voorkomen. Ook stress is een bekende prikkel van eczeem. Huisdieren, huisstof en voedsel zijn, behalve bij heel kleine kinderen, vaak niet van invloed op het eczeem.
Behandelingsmogelijkheden bij atopisch eczeem
Naast preventieve maatregelen kunnen bij eczeem ook medicijnen toegepast worden. Omdat de ernst en het verloop van het eczeem bij iedere patiënt verschilt, beslist de arts welke behandeling, of combinatie van behandelingen, de beste is.
Eczeem gaat vaak gepaard met een zeer droge huid. Een droge huid is extra gevoelig voor prikkels, waardoor jeuk kan ontstaan. Meestal is het eerste doel de droge huid te behandelen. Met een neutrale zalf of crème (bv. lanette FNA) kan de droge huid vaak goed verzorgd worden. In deze zalven zit geen actief geneesmiddel.
Recent is een nieuwe groep van geneesmiddelen op de Nederlandse markt gekomen die specifiek ontstekingen van de huid behandelt. Novartis brengt in Nederland Elidel crème (pimecrolimus 10mg/g) op de markt.
Elidel bevat geen corticosteroïden (bijnierschorshormonen met o.a. een ontstekingsremmende werking). Het werkt in de cellen van de huid die de ontsteking en de karakteristieke roodheid en jeuk van eczeem veroorzaken. Elidel wordt gebruikt om symptomen van eczeem te behandelen bij kinderen vanaf 2 jaar en bij volwassen patiënten. Wanneer het wordt gebruikt bij de eerste symptomen, worden sterke verergeringen van het eczeem voorkomen. Het gevolg kan zijn dat behandeling met een hormoonzalf of –crème minder vaak of zelfs helemaal niet meer nodig is en dat het aantal aanvallen vermindert.
Elidel crème kan op alle huidoppervlakken worden gebruikt, met inbegrip van het hoofd, het gezicht en de nek en in de huidplooien.
Bij ernstig eczeem kan gekozen worden voor behandeling met een corticosteroïd zalf met een zwakke of (vrij) sterke werking. Voorbeelden hiervan zijn Hydrocortison zalf / crème 1%, Triamcinolon zalf / crème 0,1% en Locacorten crème.
In geval van zeer ernstig eczeem, waarbij de huid onvoldoende reageert op behandeling met zalf of crèmes, kan eventueel gekozen worden voor orale behandeling met immuunsuppressiva. Dit zijn geneesmiddelen die de werking van het afweersysteem "van binnenuit" onderdrukken, en zo de allergische huidreactie verminderen. Een voorbeeld hiervan is Neoral®.
Hoe werkt Neoral?
Neoral is een middel dat de activatie van het natuurlijke afweersysteem (immuunsysteem) remt. Dit kan nodig zijn in situaties waarbij het immuunsysteem van het lichaam te heftig reageert op de aanwezigheid van "onbekend weefsel".
Ons lichaam is in staat om "niet eigen" weefsel te herkennen middels het immuunsysteem. Dit immuunsysteem bestaat uit specifieke cellen die in ons bloed circuleren. Daarnaast spelen de lymfeklieren een belangrijke rol in het immuunsysteem.
Het immuunsysteem beschermt ons tegen vreemde indringers, zoals bacteriën en virussen. Deze worden herkend als "niet eigen" en het lichaam komt in actie waardoor er koorts en een ontsteking kunnen ontstaan. Dit is nodig om de indringer te verjagen.
Bij auto-immuunziekten speelt het herkennen van "onbekend weefsel" een belangrijke rol. Bij auto-immuunziekten heeft het lichaam er moeite mee, sommige lichaamseigen van lichaamsvreemde weefsels te onderscheiden. De afweerreactie keert zich dan tegen het lichaamseigen weefsel, met alle schadelijke gevolgen van dien. Voorbeelden van auto-immuunziekten zijn reumatoïde artritis, psoriasis en atopisch eczeem. Bij ernstige vormen van deze ziekten kan een behandeling met Neoral zinvol zijn.
Neoral richt zich specifiek op de activatie van bepaalde bloedcellen die onderdeel uitmaken van het immuunsysteem, de T cellen of
T lymfocyten. Deze T cellen zenden signalen naar elkaar uit met behulp van boodschapper-eiwitten. Deze eiwitten noemt men cytokines. Zodra de T cellen een onbekende cel of onbekend weefsel tegenkomen, worden grote hoeveelheden van deze cytokines uitgezonden om ook andere cellen van het immuunsysteem te activeren en zo een ontstekingsreactie op gang te brengen. Dit is uiteraard nuttig als de onbekende cel een bacterie is, maar niet als het een normale huidcel betreft (zoals bij psoriasis of atopisch eczeem). Dan spreekt men van een abnormale afweerreactie. Neoral gaat deze abnormale reactie tegen door de productie van dergelijke cytokines te remmen.
Neoral bevat als werkzame stof ciclosporine. Het geneesmiddel bestaat al meer dan 25 jaar. Allereerst bleek het succesvol bij transplantaties: bij behandeling met ciclosporine werden veel minder getransplanteerde organen afgestoten. Ook bij behandeling van auto-immuunziekten is veel ervaring opgedaan met ciclosporine. Zo weten we dat ciclosporine bij ernstige psoriasis en bij ernstig atopisch eczeem de klachten sterk kan doen verminderen. Helaas heeft ciclosporine, net als veel andere medicijnen, ook bijwerkingen. Door de ruime ervaring met ciclosporine, weten we goed welke bijwerkingen bij Neoral op kunnen treden. Deze staan beschreven in de bijsluiter. Het is niet zo dat deze bijwerkingen bij iedere patiënt die Neoral gebruikt ook altijd op zullen treden. Uiteraard is het wel belangrijk op mogelijke bijwerkingen voorbereid te zijn, zodat ze snel herkend kunnen worden en de arts eventueel maatregelen kan nemen. Daarom worden ook de bloeddruk, en de werking van de lever en nieren middels bloedonderzoek, regelmatig gecontroleerd. Zo kunnen eventuele nadelige effecten van Neoral op deze organen snel herkend en evt. behandeld worden.
Hieronder kunt u de bijsluiters voor Elidel en Neoral® downloaden (PDF):
Lees meer over Neoral en generiek ciclosporine.
Meer informatie
Heeft u vragen of wilt u meer informatie over zaken die u op deze pagina heeft gelezen?
Vul dan ons reactieformulier in.
Voor informatie over het omgaan met atopisch eczeem en contact met medepatiënten kunt u contact opnemen met de Vereniging voor Mensen met Constitutioneel Eczeem (VMCE), via de website van de Nederlandse huidfederatie.
Links:
-
De Nederlandse Huidfederatie
(overkoepelend orgaan diverse patiëntenverenigingen) www.huidfederatie.nl/vmce -
Het Nederlands Huidfonds
(fondsenwerving en belangenbehartiging van huidpatiënten) www.huidfonds.org
