header-logos-en.inc
Ziekte van Parkinson
Wat is de ziekte van Parkinson?
De ziekte van Parkinson is een aandoening aan de hersenen, waarbij bepaalde cellen in de hersenen afsterven. Deze cellen maken de stof 'dopamine' aan. Dopamine is noodzakelijk voor de controle van lichaamsbewegingen.
Parkinson kan voorkomen bij jongere mensen, maar treedt meestal pas boven de 60 jaar op. De eerste, zichtbare symptomen van de ziekte van Parkinson zijn klachten als traagheid, stijfheid en trillen van de ledematen.
Klachten die regelmatig voorkomen:
-
Stijfheid
-
Trillen in rusthouding
-
Langzamer en minder bewegen
-
Schuifelend lopen met minder meebewegen van de armen
-
Verminderde gelaatsuitdrukking (maskergelaat)
-
Zachtere en monotone spraak
-
Kleiner handschrift
-
Moeite met fijne vingerbewegingen
-
Moeite met balans en coördinatie
-
Depressie
-
Geheugenstoornissen
-
Slaapstoornissen
-
Lage bloeddruk
-
Obstipatie
Parkinson is een 'progressieve' ziekte. Dat wil zeggen dat de klachten vaak geleidelijk beginnen en meestal na verloop van tijd toenemen. Natuurlijk gaat dit proces niet bij iedereen even snel en zijn de klachten met de juiste behandeling vaak redelijk te beheersen. Ook heeft niet iedereen dezelfde klachten.
De ziekte is als volgt in te delen, gebaseerd op de ernst van de klachten:
Stadium 1:
-
zeer lichte klachten,
-
symptomen treden op aan één kant van het lichaam.
Stadium 2:
-
lichte klachten aan beide zijden van het lichaam,
-
er is geen sprake van evenwichtstoornissen.
Stadium 3:
-
matige klachten, eerste tekenen van evenwichtstoornissen,
-
patiënt functioneert zelfstandig, maar wordt enigszins beperkt in zijn activiteiten.
Stadium 4:
-
ernstige klachten,
-
hulp is nodig bij het uitvoeren van alledaagse activiteiten.
Stadium 5:
-
zeer ernstige klachten,
-
waarbij patiënt gebonden is aan bed of rolstoel.
Wat is de oorzaak?
Bij de ziekte van Parkinson sterven hersencellen, die de stof dopamine maken, af. Door het ontstane tekort aan dopamine heeft de patiënt zijn lichaamsbewegingen steeds minder goed onder controle. De oorzaak van het afsterven van de hersencellen is onbekend.
De ziekte van Parkinson valt onder het syndroom Parkinsonisme. Patiënten met secundair Parkinsonisme hebben vaak klachten die lijken te duiden op de ziekte van Parkinson, maar hier is wel een oorzaak aan te wijzen zoals bijvoorbeeld meerdere hersenbloedingen, te veel vocht in de hersenkamers, het gebruik van bepaalde medicijnen, vergiftigingen, infecties of een andere neurologische aandoening.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Er zijn geen specifieke testen om de ziekte van Parkinson aan te tonen. De arts stelt de diagnose op basis van de klachten en een uitgebreid lichamelijk onderzoek. Eventueel wordt met behulp van een CT-scan van de hersenen aan aantal oorzaken van secundair Parkinsonisme uitgesloten. Met behulp van een PET (positron emission tomography)-scan kan het tekort aan dopamine in de hersenen bevestigd worden.
Verhoogde kans op dementie bij de ziekte van Parkinson
Dementie treft ongeveer 40% van mensen met de ziekte van Parkinson. Dementie komt hiermee zes keer vaker voor bij mensen met de ziekte van Parkinson dan bij mensen die geen Parkinson hebben.
Uit recente studies blijkt dat de prevalentie van Parkinson Dementie (PD) toeneemt van 2% bij de ontdekking van de ziekte van Parkinson bij een patiënt tot zelfs 81% op hogere leeftijd (>85 jaar). De exacte reden voor die verhoogde kans is nog niet duidelijk. De huidige onderzoeken suggereren een degeneratie van het zogenaamde Lewy-body type hetgeen duidt op een verlies van cellen en synapsen in de corticale en limbische structuren in de hersenen.
Het belangrijkste symptoom dat kan duiden op PD is het zogenaamde executieve disfunctie syndroom. Hierbij ondervindt de patiënt met Parkinson problemen bij het uitoefenen van bepaalde taken, met name zaken die meer dan één handeling betreffen.
Er zijn echter meer tekenen die kunnen duiden op PD.
Tabel: symptomen die kunnen wijzen op PD zijn:
1. Verminderde attentie (aandacht) en schommelingen hierin
2. Verminderde executieve functies, zoals:
a. Het begrijpen van informatie lukt niet meer zo goed
b. Het probleemoplossend vermogen neemt af
c. Planningsvermogen verminderd
d. Het vermogen om doelgericht te werken verminderd (met meerdere zaken bezig maar niets is of komt af)
3. Verminderde geheugenfunctie:
e. Verminderde capaciteit om externe informatie te verwerken in antwoorden en oplossingen
f. Het vermogen om iets te leren wordt minder
g. De herkenning van zaken en mensen blijft vaak wel goed, de naamgeving is soms wel lastiger
4. Visuospatiële problemen
5. Het vloeiend en goed spreken vermindert, de woordenschat is wel in tact
6. Persoonlijkheidsveranderingen
7. Diverse gedragsveranderingen
De symptomen die in de tabel genoemd worden hoeven niet allemaal aanwezig te zijn om als teken van PD te worden gezien. Men gaat er van uit dat twee of drie van de symptomen/ deelsymptomen een goede indicatie zijn om middels een uitgebreide vragenlijst en verdere testen de diagnose vast te stellen.
Het zijn de kleine veranderingen in gedrag, spraak, geheugen en dagelijkse activiteiten die er langzaam in sluipen en die een aanwijzing kunnen zijn voor PD. Tekenen voor een verminderd geheugen en verminderde attentie kunnen zich uiten in het feit dat het moeilijker wordt om de aandacht bij een gesprek te houden, een krant of boek te lezen en om na te vertellen wat je hebt gelezen of gezien. We vergeten allemaal wel eens wat maar het is belangrijk je de vraag te stellen of dit nu steeds vaker voorkomt of dat het altijd al zo was.
Een achteruitgang van de executieve functies kan blijken uit de verminderde interesse in het maken van puzzels of het doen van een spelletje omdat het voor de PD patiënt lastiger is om problemen op te lossen en vooruit te denken (plannen).
De moeilijkheden in de spraak blijken bijvoorbeeld uit het niet kunnen vinden van de naam van een voorwerp, het ontbreken van informatie in een zin die gesproken wordt of het maken van te lange en complexe zinnen.
Er zijn ook een aantal PD symptomen die wel door de omgeving worden opgemerkt maar niet door de Parkinson patiënt zelf, dit zijn symptomen als gedragsveranderingen en depressieve symptomen, ook visuele hallucinaties komen regelmatig voor. 70% van de PD patiënten ziet wel eens iets dat niet door de omgeving wordt waargenomen.
Een andere indicator kan zijn dat de Parkinson patiënt onrustiger geworden is in zijn slaap, bijvoorbeeld door te slaan of te schoppen in zijn slaap. Het kan ook zijn dat hij is gaan praten in zijn slaap.
De visuospatiële problemen komen naar voren bij het weergeven van eenvoudige tekeningen, een bekende test hiervoor is het tekenen van de wijzerplaat van een klok met alle cijfers erop. Dit is voor de PD patiënt een lastige, zo niet onmogelijke opgave om dit foutloos te doen.
Het kan maanden soms zelfs jaren duren voordat de diagnose wordt gesteld. Degene die aan dementie lijdt, probeert in vele gevallen bewust of onbewust de symptomen te verbergen. Het is daarom belangrijk kritisch te blijven ten opzichte van eventuele veranderingen en dit tijdens uw gesprek met uw Parkinson behandelaar te bespreken. Door dit tijdig te bespreken, kan een verdere achteruitgang zo veel mogelijk worden tegengegaan. Net als Alzheimer Dementie is ook Parkinson Dementie nog niet te genezen maar kan het proces aanzienlijk vertraagd worden en kan de zelfstandigheid zolang mogelijk worden behouden.
Sinds december 2006 is er een medicijn voor de behandeling van dementie bij patiënten met Parkinson. Rivastigmine capsules, merknaam Exelon® zal door de behandelend arts worden voorgeschreven nadat de diagnose PD is vastgesteld. Om de juiste diagnose te kunnen stellen moeten er een aantal geheugentesten worden afgenomen. De arts kan er voor kiezen te verwijzen naar een geheugenpoli. Een geheugenpoli is een speciaal team van specialisten en verpleegkundigen die de begeleiding van mensen met mogelijke geheugenproblemen verzorgd. Of iemand wordt doorverwezen naar een geheugenpoli hangt o.a. af van de ervaring van de arts, de mogelijkheden in het ziekenhuis, de aanwezigheid van de Parkinson- of dementieverpleegkundige en de thuissituatie. De Parkinsonverpleegkundige kan een belangrijke rol spelen bij het beantwoorden van vragen en medicatiebegeleiding. Rivastigmine capsules bijvoorbeeld, moeten twee keer per dag worden ingenomen bij de maaltijd en de dosering wordt meestal in stappen van vier weken verhoogd tot de juiste dosering is bereikt. Als je al geheugenproblemen hebt is het prettig als de Parkinson verpleegkundige je met raad en daad bij kan staan, je met al je vragen terecht kunt bij iemand die het niet vervelend vindt om zaken nog eens te uit te leggen. Bij een geheugenpoli zal dit veelal door de dementieverpleegkundige gedaan worden.
Wat mag u van rivastigmine Exelon® verwachten als u dit voorgeschreven krijgt? Een groot onderzoek met rivastigmine bij Parkinson patiënten heeft laten zien dat in vergelijking met niet behandelen (placebo) de executieve functies, de attentie en het geheugen verbeteren als men wel Exelon® gebruikt. Naast deze belangrijke parameters verbeterde de visuospatiële functie (klok teken test), de spraak, het geheugen en diverse andere symptomen. Rivastigmine geneest de dementie niet. Het verbeterde het algemeen functioneren van de patiënt waardoor het leven een stukje gemakkelijker en prettiger wordt, niet alleen voor de patiënt zelf maar ook voor de partner en directe omgeving.
Hoe wordt de ziekte van Parkinson behandeld?
De ziekte van Parkinson is niet te genezen en de behandeling is dan ook gericht op het verminderen en verlichten van de klachten. Meestal start de behandeling met medicijnen en daarnaast eventueel oefeningen om de lichaamscoördinatie zoveel mogelijk te stimuleren.
Om een optimaal resultaat te bereiken met zo min mogelijk bijwerkingen wordt meestal een combinatie van medicijnen gegeven.
In Nederland verkrijgbare medicijnen
Sinemet®, Madopar® (werkzame stoffen levodopa en daarnaast bij Sinemet carbidopa en bij Madopar benseraside):
Levodopa wordt door lichaamseigen stoffen in de hersenen omgezet in dopamine en vult zo het tekort aan dopamine weer aan.
Carbidopa en beseraside remmen de afbraak van levodopa in het lichaam, buiten de hersenen. Hierdoor is levodopa langer in de bloedbaan aanwezig en komt er uiteindelijk meer levodopa in de hersenen terecht
Comtan® (werkzame stof entacapone):
Entacapone remt ook de afbraak van levodopa in het lichaam, maar doet dat op een andere manier dan carbidopa en benseraside. Door entacapone toe te voegen aan de behandeling met Sinemet of Madopar komt er nog meer levodopa beschikbaar in de hersenen en wordt de levodopa behandeling effectiever
Stalevo® (werkzame stoffen levodopa, carbidopa en entacapone):
dit combinatiepreparaat bevat levodopa, carbidopa en entacapone samen in één tablet en kan dus gezien worden als geoptimaliseerde levodopa therapie.
Artane®, Akineton® (werkzame stof anticholinergica):
deze medicijnen helpen de verstoorde balans tussen de stof acetylcholine en dopamine in de hersenen te herstellen, waardoor met name het trillen van de ledematen vermindert.
Symmetrel® (werkzame stof amantadine):
wordt vaak gebruikt in een vroeg stadium van de ziekte of in combinatie met andere middelen.
Selectieve MAO-B remmers:
voorkomt de afbraak van dopamine, wordt vaak in een vroeg stadium van de ziekte gebruikt of in combinatie met andere middelen.
Dopamine receptor agonisten (Parlodel® , Permax®, Requip®, Sifrol®):
deze medicijnen lijken op de natuurlijke stof dopamine en worden soms in de eerste fase van de ziekte voorgeschreven, of later in combinatie met levodopa.
Als de behandeling met medicijnen niet afdoende effect (meer) heeft, wordt operatieve behandeling soms overwogen.
Hieronder kunt u de bijsluiters voor Comtan®, Symmetrel® en Stalevo® downloaden (PDF):
Meer informatie
Heeft u vragen over de tekst op deze pagina? Vul dan ons reactieformulier in.
Voor meer informatie over de ziekte van Parkinson kunt u terecht bij de volgende instantie:
Parkinson Patiënten Vereniging
Kosterijland 12
Postbus 46
3980 CA Bunnik
tel: 030 - 6561369
fax: 030 - 6571306
e-mail: info@parkinson-vereniging.nl
